Afbeelding uit de film

Hanne Hage­naars: rouw­processen in merk­waardig kunstboek

Auteur: Dirk van Ginkel

Hanne Hage­naars vroeg kun­ste­naars over­al ter wereld naar hun omgang met de dood van hun naas­ten. Ze verza­melde vijftig ver­halen en min­stens zoveel kunst­werken. Con­clusie: mak­en helpt.

Mis­sen als een ronde vorm’ van Hanne Hage­naars (1960) is een merk­waardi­ge uit­gave. Dat begint al bij de buitenkant. Het is een boek zon­der aan­pri­jzende flaptek­sten, zon­der foto en intro­duc­tie van de auteur, zon­der enige aan­duid­ing over aard en bedoel­ing van het werk. En dan is het omslag ook nog eens uit­slui­tend aan de achterkant van het boek­blok geli­jmd, zodat de rug met de aaneen­ge­naaide kater­nen open en bloot te zien is. Het geheel maakt daar­door een nogal kwets­bare en raad­selachtige indruk.
Het enige dat je weet als je aan dit boek begint, nadat je de pagina’s onder je duim door hebt lat­en snor­ren, is dat het een reeks korte tek­sten bevat met hier en daar een gedicht en verder veel afbeeldin­gen van kunst­werken. Er zit niets anders op dan te begin­nen bij het begin en gaan­deweg te ont­dekken wat de bedoel­ing is.

Ver­loren herin­ner­in­gen
Hage­naars, tot voor een paar jaar gele­den con­ser­va­tor mod­erne kun­st bij het Fries Muse­um, leren we in de eerste tek­sten ken­nen als iemand die op jonge leefti­jd haar moed­er ver­loor. Haar vad­er en diens snel aange­tre­den nieuwe echtgenote deden of de moed­er er nooit geweest was. We sprak­en nauwelijks meer over haar, alsof ze niet alleen dood was gegaan maar hele­maal uit ons lev­en was verd­we­nen.’ Hage­naars, inmid­dels oud­er dan haar moed­er ooit gewor­den is, wil dat gemis op een of andere manier goed mak­en. De lez­er vol­gt haar op een zoek­tocht naar ver­loren herin­ner­in­gen. Via ener­getis­che heal­ers en sja­ma­nen met wie ze vooroud­ervelden bezoekt tot aan een con­crete duik in een verza­mel­ing familiefoto’s. Maar vooral trekt ze de wereld over om kun­ste­naars te bezoeken om hun ver­halen te horen over hoe zij omgaan met het ver­lies van dier­baren.

Ronde vorm
Kun­ste­naars geven vorm aan gemis door kun­st te mak­en en dat blijkt op heel veel manieren te kun­nen. Door een instal­latie samen te stellen uit de spul­let­jes waarmee een geliefde oma zich omringde. Door de kamer waar de kun­ste­naar hoorde van de dood van haar vad­er telkens opnieuw te schilderen. Door van moed­ers oude lak­ens, hand­doeken en poet­s­doeken zachte knuffels te mak­en. En natu­urlijk door portret­ten te schilderen. Maar ook kun je samen met anderen kun­st mak­en.

Trans­gen­dervrouwen in Brazil­ië
Een van de ontroerend­ste ver­halen is opgetek­end in Brazil­ië. Een groep­je trans­gen­dervrouwen her­denkt de moord op een van hen door een grote witte doek over de grond van de plaats delict te slepen waar­door mod­der en bloe­dresten opgenomen wor­den. Op het doek bor­duren de vrouwen ver­vol­gens, als hom­mage aan de overledene, een prachtige voorstelling van hoop, ver­dri­et en verbind­ing’.
Hage­naars zelf ging ook aan de slag met tex­tiel op basis van de garder­obe van haar moed­er. Ze schri­jft: Ik heb de kled­ing opnieuw gemaakt, klein­er, de kled­ing zoals ik me die herin­nerde. Met iedere steek kwam ik dichter bij je. Met iedere steek vie­len we meer samen’.

Als lez­er van dit boek weet je, net als bij een rouw­pro­ces, niet wat je te wacht­en staat. In die zin is de kwets­bare fysieke ver­schi­jn­ing van het boek met z’n raad­selachtige gebrek aan infor­matie op z’n plaats. Pas als je het boek uit hebt en dicht­slaat, zijn alle losse draad­jes afge­hecht en is het ver­haal rond.


Boek
Titel Mis­sen als een ronde vorm
Uit­gev­er Art Paper Edi­tions
Pri­js 29 euro (394 blz.) code RON­DE­VORM (kort­ing op de verzend­pri­js, of via bol​.com)

Een avond met Hanne Hagenaars, bij de auteursbond

lees meer

Marina de Vries in Museumtijdschrift: Moeders kledingkast recensie

lees meer

De kleding van mijn moeder

lees meer

Atheneum verdiept: 26 oktober 2023

lees meer

De Groene Amsterdammer: Bij verlies van een dierbare kan kunst de leegte vormgeven, door Joke de Wolf

lees meer

Lucette ter Borg in de NRC: De enige goede vraag is: hoe kunnen we de liefde voelen? Over missen als een ronde vorm

lees meer

Missen als een ronde vorm: het boek

lees meer

Beestenboel, Dirk van Ginkel in de Leeuwarder Courant over de expositie van Afra Eisma

lees meer