0Dcd3Aae D8A8 4A31 95D6 Ae6Ea03Bb37B

De ver­beeld­ing zegeviert

Koord­dansers, macho-man­nen en een pra­tend paard: de ver­beeld­ing van kun­ste­naar Taus Makhache­va is groot en doorpsekt met humor. Ze onder­zoekt de span­ning tussen tra­di­tie en moder­niteit, It is pos­si­ble to raise the ceil­ing a bit, heet de exposi­tie in het Fries Muse­um in Leeuwar­den. En waar komt die titel van­daan?

In de hoge entree­hal van het Fries Muse­um hangt Aero­sta­t­ic Expe­ri­ence van Taus Makhache­va (Mosk­ou, 1983). Een bal­lonachtig gevaarte dat ze in 2019 maak­te in opdracht van de biën­nale van Lyon. Bij die stad stortte op 19 jan­u­ari 1784 de het­elucht­bal­lon Le Fles­selles neer tij­dens zijn eerste en enige vlucht. Makhache­va maak­te een eigen repli­ca’ van die pio­niersvaar­tu­ig met hulp van jonge kos­tu­umon­twer­pers van het plaat­selijke lyceum. De hoe­pel­rokvorm herin­nert aan de kled­ing van vrouwen in die tijd. Die werd wel gezien als vorm van vrouwenon­der­drukking, maar gaf ook een soort bescherming’ in de vorm van privéruimte.

Aero­sta­t­ic Expe­ri­ence laat meteen zien hoe Makhache­va werkt. Ze duikt in de geschiede­nis van een regio, haar sociale struc­turen en iden­titeit. Ze stu­it daar­bij vaak op span­nin­gen tussen lokaliteit en glob­alis­er­ing, tussen tra­di­tie en moder­niteit. Ze is niet ron­duit kri­tisch of oorde­lend, want one-lin­er state­ments can over­shad­ow the work’ (poli­tieke uit­sprak­en kun­nen de beteke­nis van het werk over­schaduwen). Maar ze probeert to shift things with humor’… om met humor iets teweeg te bren­gen.

Makhache­va put vaak inspi­ratie uit haar eigen thuis­land, Dages­tan, een Rus­sis­che deel­re­pub­liek in de Kauka­sus. In de eerste zaal maakt de bezoek­er ken­nis met Types du Cau­case, een verza­mel­ing negen­tiende-eeuwse ansichtkaarten met foto’s van bewon­ers van de Kauka­sus. Ze zijn verre van rep­re­sen­tatief, eerder een bonte verza­mel­ing foto­ge­nieke groep­jes uit ver­schil­lende stam­men en groepen. De Rus­sis­che elite — die inder­ti­jd Frans en Rus­sisch sprak — con­strueerde’ hier­mee een exo­tisch beeld van de ander’. Is dit een natu­urlijk of door de staat geregis­seerd geheugen­ver­lies?, vraagt Makhache­va zich af.

Wat is feit en wat is leg­ende of mythe? Vol­gens een Dages­taanse mythe loopt de snel­ste route van berg naar berg via een ges­pan­nen koord. De beste koord­dansers in het Rus­sis­che cir­cus kwa­men gen­er­aties lang uit Dages­tan. Radul Abakarov is zo’n vijfde-gen­er­atie koord­danser uit het dorp Tsovkra. In een film draagt hij 61 repro­duc­ties van kunst­werken uit de col­lec­tie van het P.S. Gamza­to­va Dages­tan Muse­um over een kloof tussen twee rot­sen, zon­der vangnet. Abakarov had drie jaar niet meer op een koord ges­taan, maar na het mak­en van deze video besloot hij dat hij zijn zoon het koord­dansen wil leren. Om de tra­di­tie niet ver­loren te lat­en gaan’’, vertelt cura­tor Hanne Hage­naars.

De schilder­i­jen in de video tonen het pub­liek een zekere ver­sie van de kun­st­geschiede­nis van Dages­tan. Makhache­va vraagt zo aan­dacht voor de manier waarop musea kun­st selecteren en waarderen, tonen en bewaren. Welk ver­haal verte­gen­wo­ordigt een muse­um wel of juist niet? En wat betekent dat voor de posi­tie van de kun­ste­naar?

Die laat­ste vraag werpt Makhache­va vak­er op. Ring Road bijvoor­beeld is een maque­tte van een berg met een weg ron­dom. Het werk is gratis, maar de ont­vanger ver­plicht zich via het bijges­loten con­tract de onmo­gelijke weg daad­w­erke­lijk aan te leggen. Ze wil maar zeggen: Wij kun­ste­naars zit­ten in een spa­gaat. We moeten aan de ene kant betaal­baar werk creëren, maar aan de andere kant verwacht men dat we in alle vri­jheid pro­jecten bedenken waarin de ver­beeld­ing zegeviert.’

Ring Road is ook een plaagstoot naar de Kauka­sus, een regio met een hoogst com­peti­tieve samen­lev­ing als het gaat om man­nelijkheid’. De ring­weg is een ultieme race­baan om een ben­zine gedreven man­nen­fan­tasie op uit te lev­en… maar dan onbereik­baar’. Die com­peti­tie onder man­nen komt nadrukke­lijk naar voren in de col­lec­tie van The Unbound, een informele groep cre­atieven met wie Makhache­va samen­werkt. Ze verza­me­len in een eigen antropol­o­gisch’ onder­zoek rit­ue­len en zak­en die tegen­wo­ordig typ­isch Kauka­sus zijn.

Het is een bonte verza­mel­ing film­p­jes, adver­ten­ties en voor­w­er­pen waaruit blijkt hoe flex­i­bel mensen rea­geren op regels en vreemde cul­tu­urver­schi­jnse­len en hoe nieuwe rit­ue­len ontstaan. Bij de pop­u­laire sport worste­len bijvoor­beeld lopen deel­ne­mers in de stri­jd soms een bloemkooloor op. In hun streven vooral sto­er over te komen, lat­en man­nen tegen­wo­ordig (pijn­loos, beloven de adver­ten­ties, maar dat lijkt een illusie) hun oor breken. Man­nen begroeten elka­ar op straat in een soort worstel­greep. Als ze met elka­ar in een café zak­en bespreken komen ze bij voorkeur aan in een dure auto, waaruit luide muziek schalt. Bij bin­nenkomst wer­pen ze een stapel spullen op tafel bestaand uit porte­mon­nee, tele­foon, sigaret­ten en autosleu­tels: de Azer­bai­jani Burg­er of de sand­wich. Hoewel in haar hart een fem­i­niste’, spreekt Makhache­va zich niet uit over dergelijk — soms lach­wekkend — macho ver­toon. De tra­di­tionele maatschap­pij legt veel druk op man­nen, zij móeten een rol spe­len.’’
Toen Mosk­ou aan het begin van deze eeuw in de ban was van R&B von­den som­mige mode­be­wuste Kaukasiërs de dis­cok­led­ing die daar­bij hoorde wat te ver gaan. Zij — vaak afkom­stig uit armoedi­ge bergdor­pen — kozen liev­er voor zwarte, min­i­mal­is­tis­che out­fits bedekt met modelogo’s. Een muts van Gior­gio Armani hoorde daar steev­ast bij. De naam lijkt op de twee etnis­che groepen van de Kauka­sus: Georgiërs en Armeniërs.

Hét voor­beeld van span­ning tussen lokale iden­titeit en de mod­erne geglob­aliseerde wereld is het Rus­sisch staatscir­cus, een vri­j­plaats waar via beweg­ing en beeld gedurfde uit­sprak­en kon­den wor­den gedaan. Hoewel de Sov­jet-Unie met het Rus­sis­che staatscir­cus een­heid wilde uit­stralen, waren de acts juist voor­beelden van spe­cial­isaties van de ver­schil­lende deel­re­pub­lieken. Koord­dansers kwa­men alti­jd uit Dages­tan, de clowns uit bijvoor­beeld Azer­bei­dz­jan en de trapeze-act weer uit een andere deel­re­pub­liek. Makhache­va brengt deze alle­maal bij elka­ar in Chari­vari, het open­ingsnum­mer waar­bij alle acts door de piste ren­nen. Steeds sneller, tot er één fenomeen ontstaat.

Chari­vari bestaat uit archi­tec­tu­ur (frames zoals domp­teurskrukken of trapeze­trap), onmo­gelijke kos­tu­ums en absur­dis­tis­che ver­halen. Pani­ka Derevya ontwierp de kos­tu­ums, Maria Sero­va de con­struc­ties. Alexan­der Sne­girev schreef de ver­halen over een denkbeeldig cir­cus vol onge­wone wezens, zoals plas­tic ijs­beren, tomat­en uit Bakoe en een pra­tend paard. De Ned­er­landse ver­talin­gen hier­van klinken in de grote zaal (en zijn in Engels, Fries en Rus­sisch te vol­gen op koptele­foons).

Toen Hage­naars dit werk in Bakoe zag, besloot ze Makhache­va uit te nodi­gen. Deze ten­toon­stelling spiegelt Fries­land, ook een regio met sterke tra­di­ties. Hoe ga je daarmee om?’’ Toen de kun­stenares met Daniël Hoogterp van het muse­um in over­leg was over het ophangen van Aero­sta­t­ic Expe­ri­ence zei hij: It’s pos­si­ble to raise the ceil­ing a bit’ (We kun­nen het pla­fond wat ver­hogen). Makhache­va was ver­rukt over zoveel flex­i­biliteit en besloot — in lijn met het aan­pass­ingsver­mo­gen van Kaukasiërs — dat dit de titel van de exposi­tie moest wor­den.

Fries Muse­um Leeuwarden 




Koorddanser tussen de bergtoppen, recensie expo van Taus Makhacheva in het Fries Museum

lees meer

Beestenboel, Dirk van Ginkel in de Leeuwarder Courant over de expositie van Afra Eisma

lees meer

Artic Fever / Poolkoorts

lees meer

recensie Other.Worldy **** in de Volkskrant door Anna van Leeuwen

lees meer

The making-of van de expositie Other.Worldy in het Fries Museum

lees meer

Introductie van de tentoonstelling Other.Worldy

lees meer