Master of Voice

Get Out of My Mind, Get Out of This Room (1968) beveelt een dwin­gende stem de bezoek­er die een lege ruimte met een kaal peert­je wil bin­nen­stap­pen. I yelled it and growled it and grunt­ed it’ zegt kun­ste­naar Bruce Nau­man. Hal­lu­cinerend. En ja dat kan een stem, dubbelzin­nige en ver­war­rende com­mu­ni­catie teweeg brengen.
Nau­man begreep per­fect dat de stem een tool is om con­t­role en autoriteit uit te oefenen. 

Lisette Smits, course direc­tor van The mas­ter of Voice, deelt zijn inter­esse in de stem omdat dat de stem een point of entry’ is voor de com­plexe relatie tussen het indi­vidu en de maatschappij. 

Maar, zo mailt ze me, als we dan toch een kunst­werk als intro­duc­tie nemen, dan liev­er niet dit typ­is­che white male’ voor­beeld. Als tegen­hang­er noemt ze het uit de zelfde peri­ode stam­mende werk Bird­calls (1972) van kun­stenares Louise Lawler. Een geestig audiow­erk waarin Lawler de namen van 28 gevierde man­nelijke kun­ste­naars zingt of piept als vogel­gelu­iden. Acconci’ klinkt als een schril acconCHEE!! oehoe oehoe­Polke en dan vol­gt met een hoge into­natie, Chia Chia Polke. Lawler maakt zich onzicht­baar achter deze vogel­na­men. Ja want waar waren al die fan­tastis­che vrouwelijke kun­ste­naars in deze tijd; ver­bor­gen achter de brede ruggen van de grote man­nen. Criti­cus Jer­ry Saltz noemde het werk de Patri­ar­chal Roll Call.’ Gen­der is — nog steeds — een issue, zegt Lisette Smits. 

Als cura­tor maak­te ze de ten­toon­stelling Deep Cuts in Mar­res in Maas­tricht. Ze baseerde zich op tek­sten van Pla­to, waarin wordt beschreven hoe muziek de menselijke ziel kan bein­vloe­den. Pla­to dacht dat muziek een goed mid­del was bij de vorm­ing van de ide­ale mens en staats­burg­er, al kon som­mige muziek naar zijn idee ook destruc­tief uitwerken. Over dat rebelse en gevaar­lijke ele­ment ging Deep Cuts, over muziek die een poli­tieke posi­tie inneemt bin­nen de samen­lev­ing. Paul Elli­man was een van de deel­ne­mende kunstenaars. 
Elli­man is vooral een goede luis­ter­aar die manieren verzint om de woor­den die we via onze stem de wereld in bren­gen weer op te van­gen, bijvoor­beeld door zijn oor te luis­ter te leggen tegen de muur van een kathe­draal. Hij tra­cht te ont­ci­jfer­en wat deze woor­den zeggen over ons. In Detroit as Refrain (4 Jan­u­ary 2013 21:15:21) toont hij een minus­cu­ul appa­raat­je, de Votrax cs-01, als eerbe­toon aan de ver­geten uitvin­der die in Detroit woonde. Deze speech syn­the­siz­er uit de jaren 70 kan tekst omzetten in een stemgelu­id waar­bij het fone­men als basis neemt waar­door iedere stem klinkt als het gelu­id van E.T. onder invloed van een flinke por­tie val­i­um. Een klein objec­t­je als een stem zon­der lichaam. 

Lisette Smits houdt van the­o­rie en van een com­plex onder­w­erp, waar­door het wel eens lijkt of de aspecten van de Mas­ter of Voice ein­de­loos zijn. In zekere zin is dat ook zo, zoals te lezen valt in het boek A Voice and Noth­ing More van de Sloveense psy­cho­an­a­lyti­cus Mladen Dolar. He pro­pos­es that, apart from the two com­mon­ly under­stood uses of the voice as a vehi­cle of mean­ing and as a source of aes­thet­ic admi­ra­tion, there is a third lev­el of under­stand­ing: the voice as an object that can be seen as the lever of thought.’*
Maar enkel al voor de stem als vehi­cle of mean­ing’ kun je denken aan de stem als per­soon­lijke uit­drukking, de inner­lijke stem, a tone of voice, de gedacht­en­stem want de meeste mensen hebben een con­stante stroom van gedacht­en in hun hoofd en aan tekst zelf die je kunt opvat­ten als een nar­ratieve stem.
Dat maakt dat er veel mogelijk is bin­nen de Mas­ter of Voice.

Toch heeft de Mas­ter of Voice een dri­etal accenten. 
Als eerste pakt Smits de draad op die in Deep Cuts begon, de stem die uit­drukking geeft aan de kracht­en tussen het indi­vidu en het sys­teem of de maatschap­pij. Muziek is alti­jd het prod­uct is van een bepaalde tijdspe­ri­ode en per defin­i­tie poli­tiek te duiden. De stem hoort bij afkomst, klasse en posi­tie, dat zich uit in dialect, een geaf­fecteerde r, of een punkband­je dat hard en chao­tisch schreeuwt.

Vol­gens Lisette Smits is de stem rel­e­vant omdat com­mu­ni­catie het ken­merk is van deze tijd. Zij heeft, anders dan de jon­gere gen­er­atie, de aard van de com­mu­ni­catie totaal zien veran­deren onder invloed van face­book, de mobiele tele­foon en e-mail. Ze leerde het ken­nen als noviteit en realiseert zich meer en meer dat de tech­nolo­gie ons reduceert tot een stem zon­der lichaam of een mech­a­nis­che stem. Het pro­gram­ma van deze mas­ter wil reflecteren op hoe wij com­mu­niceren: in de toekomst zullen steeds meer appa­rat­en van een stem gebruik mak­en, maar welke stem is dat? 

Wat is het effect van de tech­nolo­gie? We nemen steeds meer gelu­id op waar­door herin­ner­in­gen op een andere manier wordt vast­gelegd: To record’ is het werk­wo­ord van de toekomst het loopt vooruit op hoe wij onze geschiede­nis over gaan brengen.

Bin­nen de hege­monie van het beeld is de eigen stem miss­chien wel een van de laat­ste authen­tieke gelu­iden, we zijn immers alle con­t­role over het beeld ver­loren maar een stem is moeil­ijk­er toe te eige­nen want als je die ver­vormt is het jouw stem niet meer. 

Een derde accent van de mas­ter is het auteurschap, de per­soon­lijk expressie, het geven van een stem. En bij deze per­soon­lijke stem komt de inter­esse voor gen­der aspecten naar boven. In de tijd van de Oude Grieken had­den iedereen een uit­ge­spro­ken voorkeur voor een man­nelijke lage stem, miss­chien niet ver­rassend in een tijd dat vrouwen geen stem­recht had­den. In deze 21e eeuw zien we een her­waarder­ing voor oud­ere vrouwelijke kun­ste­naars, hun stem wordt ein­delijk geho­ord, serieus genomen. Ook is er een nieuwe aan­dacht voor vrouwelijke pub­li­cis­ten. Miss­chien is het de defin­i­tieve stap naar gelijkheid en een open houd­ing naar gen­der want de gren­zen liggen min­der scherp dan we alti­jd dacht­en.

Welke stu­den­ten verwacht je op deze mas­ter?

Een span­nend voors­tel kwam tot nu toe van een bach­e­lor klassieke zang die niet ander­mans werk wil ver­tolken maar eigen werken met die stem wil gaan mak­en. Ik kijk uit naar stu­den­ten die beeldende kun­st willen stud­eren met reflec­tie op de stem. Je hoeft er niet mooi voor te kun­nen zin­gen, niet tech­nisch te zijn, maar reflec­tie en een zekere the­o­retis­che inter­esse is wel wenselijk. We willen graag een groep stu­den­ten met heel diverse achter­gron­den; ieder goed plan is welkom.

En wie gaan er les­geven?

Deel­ne­mers aan Deep Cuts zoals de eerder genoemde Paul Elli­man en kun­ste­naar Bon­nie Cam­plin, die muziek maakt en een achter­grond heeft in de Lon­dense club­cul­tu­ur. Per­former en schri­jver Sne­jan­ka Mihaylo­va, met een achter­grond in de filosofie van taal en hermeneu­tiek, gaat een work­shop ontwikke­len samen met de Zweedse com­pon­iste Lisa Holmqvist. Verder zal cura­tor Raimundas Malasauskas, die een uit­ge­spro­ken voorkeur heeft voor niet-tast­bare en ongri­jp­bare fenome­nen, een gas­tles komen geven.

*https://​mit​press​.mit​.edu/​b​o​o​k​s​/​v​o​i​c​e​-​a​n​d​-​n​o​t​h​i​n​g​-more