4  Kleintaus Makhacheva Charivari 2019  Photo Pat Verbruggen

Fries­land is een provin­cie bin­nen Ned­er­land, maar heeft tegelijk­er­ti­jd een eigen taal en cul­tu­ur. Het bevin­dt zich aan de per­iferie, maar is ook een cen­trum in zichzelf. Deze tweeledi­ge iden­titeit biedt een onder­schei­dende blik op de wereld. Deze sit­u­atie sluit goed aan bij de tweeledi­ge sit­u­atie van waaruit Taus Makhache­va geïn­ter­esseerd is ger­aakt in het begrip iden­titeit en het alti­jd ambigue karak­ter van iden­titeit en cul­tu­ur. In vri­jwel alle werken van Makhache­va is het begrip iden­titeit geïn­te­greerd in het werk, en het werk stelt vra­gen ron­dom gen­der, cul­tu­ur en authenticiteit.

2020 is een his­torisch jaar vol grote gebeurtenis­sen met in de eerste plaats Black Lives Mat­ter, de coro­nacri­sis, de stik­stofcri­sis en de pro­test­erende boeren. Fries­land ligt in het hart van al deze gebeurtenis­sen. De coro­nacri­sis bracht een run op huizen in Fries­land teweeg, Rand­st­edelin­gen vin­den dit hèt moment om een tweede huis in een meer lan­delijke omgev­ing te kopen. De trekkers van de boeren bracht­en het land even tot stil­stand, juist in de plat­te­land­sprovin­cie Fries­land was de actu­aliteit van dit the­ma voel­baar. Al jaren is ook in Fries­land de dis­cussie over diver­siteit gaande. Enerz­i­jds zijn de, vee­lal kleine, gemeen­schap­pen op het Friese plat­te­land gastvrij naar vluchtelin­gen en nieuwkomers met een migratie-achter­grond, vaak vanu­it een chris­telijke over­tuig­ing en omdat de nieuwkomers welkome klanten zijn bij de winke­liers in een provin­cie die zich ken­merkt door lee­gloop. Anderz­i­jds is men is men gehecht aan tra­di­ties en speelde de dis­cussie ron­dom Zwarte Piet zich hier extra fel af.
Toch lijkt het erop dat de meeste Friezen niet de harde con­frontatie maar de dialoog kiezen als basis voor veran­derin­gen, zoals ook steeds wordt aangegeven door de kun­ste­naars met wie we werken en zoals ik het teruglees in de kran­ten: Ook Cur­ty Gon­za­les (woonachtig in Leeuwar­den en afkom­stig uit de Antillen) zoekt de con­frontatie in vreedzame woor­den: Het is onwe­tend­heid, vooral in de kleine dor­pen. (…) hier in Leeuwar­den is men wel wat gewend. Maar daar­buiten komt men niet echt in aan­rak­ing met gek­leurde mensen.’ (Leeuwarder courant, 13 juni 2020)

Als Fries Muse­um zien we hierin een belan­grijke rol voor de (heden­daagse) kun­st. Naast het feit dat we er actief aan werken dat Friese burg­ers in aan­rak­ing komen met kun­st van mensen van kleur (zoals de ten­toon­stellin­gen van Neo Mat­lo­ga en Other.Worldly en door de aankoop van een belan­grijk werk als de Osedax van Ellen Gal­lagher en Edgar Clei­jne) willen we ook op een andere manier bij­dra­gen aan een men­tal­iteitsveran­der­ing. We lat­en graag kun­st zien die boven menin­gen’ uit­sti­jgt en raakt aan iets wat je de kern zou kun­nen noe­men: open staan voor veran­derin­gen, een onder­zoek­ende houd­ing, empathie voor de ander. Met deze waar­den in gedacht­en kwa­men we bij de kun­ste­naar Taus Makhache­va. Ik hoop dat de samen­lev­ing met andere ogen naar zichzelf kijkt na het zien van mijn werk.” zegt Makhacheva.

Makhache­va gebruikt objecten, films en per­for­mances in een poging om zichzelf een plek te geven in een gelokaliseerd ver­haal en bin­nen een con­text waarin voor haar het begrip natie’ niet bestaat. Het oeu­vre van Makhache­va bevraagt klassieke vor­men van geschied­schri­jv­ing, heersende cul­turele con­ven­ties en gen­der-kwest­ies. Met een tegelijk humoris­tis­che en kri­tis­che houd­ing tegen­over de huidi­ge maatschap­pij streeft de kun­ste­naar naar een ver­zoen­ing van het heden­daagse met het nos­tal­gis­che, het lokale met het glob­ale en tra­di­tie met vooruit­gang. We denken dat dit aansluit bij de vraagstukken van de bewon­ers van Fries­land. Maar de the­matiek sti­jgt ook boven Fries­land uit: Makhache­va gaat in op belan­grijke thema’s die ook buiten de regio spe­len. Haar werk sluit per­fect aan bij wat we voor ogen hebben met glokaal namelijk om het lokale te verbinden met het glob­ale, iets wat tegelijk­er­ti­jd kos­mopoli­tisch en region­aal is. 

foto Pat Verbruggen

Hoogtepunt van de ten­toon­stelling is het werk Chari­vari in de grote zaal, een werk ron­dom het cir­cus dat eerder te zien was in Bakoe in Azer­bei­dz­jan. As a child, I loved the cir­cus, even dreamed of becom­ing a clown. In the cir­cus, unlike oth­er cul­tur­al venues, in Sovi­et times it was pos­si­ble to joke, there was a kind of free­dom of expres­sion. And I like works in which seri­ous ques­tions are raised or seri­ous con­cerns and fears are dis­cussed. We live in tur­bu­lent times. In a sense, a per­son is always in a state of a one-point or two-point earth­quake. Many land­marks have dis­ap­peared, but no new ones have appeared, and soci­ety is torn between dif­fer­ent val­ue sys­tems, not under­stand­ing what devel­op­ment is and how to devel­op fur­ther. One must either hold on to his rigid shell and pet­ri­fied old val­ues or become flex­i­ble. In the Cau­ca­sus, it seems to me that the con­cept of flex­i­bil­i­ty is per­ceived in two ways. On the one hand, this soci­ety is very flex­i­ble, but on the oth­er, it is afraid of cer­tain types of flex­i­bil­i­ty, afraid that they can destroy its iden­ti­ty, which is pet­ri­fied.’ (Taus Makhache­va in een inter­view by Javi­dan Guliev, the 67th issue of Nar­gis magazine)

De artistieke prak­tijk van Makhache­va beweegt zich vri­jwel alti­jd tussen twee polen. Dit onder­zoeken van ver­schil­lende kan­ten van een sit­u­atie is gevor­md door haar ervar­ing met de pre- en post-Sov­je­tis­er­ing en door­dat haar wor­tels in zow­el Dages­tan als Mosk­ou liggen. In haar kun­st is iedere sit­u­atie ambigue. In de serie vide­ow­erken Super­taus (een serie dat door de afdel­ing edu­catie ingezet wordt) gaat het om vrouwen met superkracht­en. Een kleine vrouw uit de regio ruimt met onbe­gri­jpelijke kracht­en immense de ste­nen die de weg blokkeren op. Makhache­va ziet Super­taus als een hom­mage aan de vrouwelijke arbeid maar, zo licht ze in een inter­view toe, niet als een manier om de man­nelijke zwak­te te benadrukken. Met zo’n lichtvoetige film wil ze zware onder­w­er­pen als de onder­drukking van vrouwen tonen en tegelijk­er­ti­jd laat ze in andere werken zien dat man­nen even­goed vast zit­ten aan de hun toebe­deelde rollen. Hoe hand­haaf je man­nelijkheid in een land dat geen richt­ing geeft en dat kop­je onder gaat in de con­sump­tiemaatschap­pij?”

Alti­jd is het een ver­haal met een onder­druk­te glim­lach, met een onder­zoek­ende, nieuws­gierige geest. Ner­gens klinkt een oordeel. Vaak is een ter­loops opgevan­gen opmerk­ing of anek­dote voor Makhache­va aan­lei­d­ing om een werk te mak­en. Ondanks de lichtheid en humor in haar werk gaat het om rel­e­vante kwest­ies en berust ieder werk op gede­gen en lang­durig onder­zoek: She works with the doc­u­ments she finds, the sto­ries she hears, the archival mate­r­i­al she gath­ers. She often con­ducts col­lab­o­ra­tive projects and her body-dri­ven prac­tice leads her to phys­i­cal chal­lenges.”
Makhache­va onder­zoekt de tra­di­ties en cul­turen van een land met humor en mild­heid waar­door je ze beter gaat begri­jpen. Deze houd­ing om niet rad­i­caal te pro­test­eren maar om al onder­zoek­end din­gen naar boven te lat­en dri­jven sluit goed aan bij het Friese waar ook vooral vanu­it de tra­di­tie en in geza­men­lijkheid veran­derin­gen tot stand komen (Al zien we dat daar ook activisme voor nodig is en er ook plaats moet zijn voor woede). 

We willen het werk van Taus Makhache­va graag tonen omdat het als het ware de tools biedt waarmee je de wereld vanu­it een bred­er per­spec­tief kunt bekijken.“It’s a gate­way to recon­sid­er­a­tion of your real­i­ty. Art is a major cat­a­lyst for crit­i­cal think­ing.” zegt ze. 

Dat ambigue komt ook terug in het werk The Unbound: a very exten­sive col­lec­tion of all dif­fer­ent sorts of objects and films from the Cau­ca­sus. It will be a tasty look at what is local and tra­di­tions and rit­u­als, which is also an inter­est­ing link with ques­tions that are also rel­e­vant for Fries­land. It is a nice mod­el of how to rep­re­sent or ques­tion the top­ic of iden­ti­ty.” schri­jft Taus Makhache­va in een e‑mail aan cura­tor Hanne Hage­naars. Hoe authen­tiek zijn die nep Chanel laarzen of fake dure hor­loges als onderdeel van iden­titeit? Wiens blik laat de serie ansichtkaarten Types du Cau­case eigen­lijk zien?

Een andere overeenkomst tussen Dages­tan en Fries­land is de waarder­ing voor het ambacht. In Dages­tan bevin­den zich dor­pen die zich richt­en op een bepaald ambacht, zoals zil­versme­den of keramiek. Zo is er ook een dorp waar de koord­dansers wonen en daar bevin­dt zich een koord­danserss­chool. Tij­dens een research bezocht ze dit dorp en kwam in con­tact met de koord­danser Rasul Bukarov, een van de beste in zijn vak. Samen met hem creëerde ze de video Tightrope. De koord­danser brengt de com­plete kun­st­geschiede­nis van Dages­tan, 61 werken groot, van het ene rek op een bergtop naar een ander rek op de andere top. Zon­der vangnet! De schilder­i­jen zijn kopieën van de col­lec­tie van het muse­um in Makhachkala, Tightrope, a metaphor for the posi­tion local muse­ums, and the var­i­ous posi­tions: dif­fer­ent sorts of art his­to­ry.” Tightrope gaat over het pro­ces van selec­tie in een muse­um, de vraag naar wat de werken rep­re­sen­teren, de kwets­bare posi­tie van een muse­um maar ook het fragiele pro­ces van kun­st mak­en door de kun­ste­naar. Vra­gen die juist voor het Fries Muse­um met de grote col­lec­tie Friese portret­ten en land­schap­skun­st urgent en inter­es­sant zijn. Vol­gens Makhache­va is de totale autonomie van de kun­st een illusie. 

De regio waar Makhache­va van­daan komt staat in schril con­trast met het land­schap van Fries­land, ruige kale bergen tegen­over een vlak groen land­schap. In de ten­toon­stelling plaat­sen we de werken Tightrope en Walk samen in zaal drie. Bei­de films spe­len zich af in het ruige onher­bergzame berg­land­schap, het ene werk is over­rompe­lend spec­tac­u­lair, waar­bij een koord­danser zon­der vangnet met schilder­i­jen over een koord tussen 2 bergtop­pen loopt, de andere is een sim­pele’ wan­del­ing van een nietig mens langs de rand van een berg. Een klein tegen­over een groot gebaar, cul­tu­ur en natu­ur. By set­ting up her works in the dry land­scape of Dages­tan and evok­ing region­al tales and trau­mas, the artist soft­ly touch­es upon larg­er issues of pow­er, mem­o­ry and cul­tur­al tran­si­tions, con­tin­u­ous­ly ques­tion­ing through irony her own legit­i­ma­cy and capac­i­ty to address polit­i­cal ques­tions.” (Kadist, https://​kadist​.org/​w​o​r​k​/​l​e​t​-​m​e​-​b​e​-​p​a​r​t​-​n​a​r​r​a​tive/)

Vaak is een ter­loops opgevan­gen opmerk­ing of anek­dote aan­lei­d­ing om een werk te mak­en: haar werk heeft alti­jd een obser­vatie of (kleine) gebeurte­nis als uit­gangspunt. Het werk Land­scape bestaat uit een aan­tal neuzen op ware grootte die als bergen in een land­schap op een onder­grond liggen. In haar oor­spronke­lijke taal is er 1 woord dat zow­el berg als neus betekent. Ze baseerde het werk op de anek­dote, waarin ze hoorde over een spreek­wo­ord dat in Dages­tan wordt gebruikt: als een man zijn neus ver­li­est moet hij heroïsche daden ver­richt­en om hem weer terug te kri­j­gen.

Ondanks de lichtheid en humor in haar werk gaat het om rel­e­vante kwest­ies en berust ieder werk op gede­gen en lang­durig onder­zoek: She works with the doc­u­ments she finds, the sto­ries she hears, the archival mate­r­i­al she gath­ers. She often con­ducts col­lab­o­ra­tive projects and her body-dri­ven prac­tice leads her to phys­i­cal challenges.”