Img 3036

De rit
Om 7 uur licht het grote scherm op in de Oude kerk. We wacht­en. Kijken naar het grote witte doek. Dan begint het, de rit.
Ik ben blij dat ik het gesprek met Esther Polak in het pro­gram­ma Nooit meer slapen’ heb geho­ord want daar­door weet ik pre­cies waar de film over gaat, en die ken­nis is fijn, dat maakt de ervar­ing onmid­del­lijk intens. Een auto rijdt over een weg, zwart -wit, geen kleur, Google Earth staat er rechts onder in het beeld. De weg gli­jdt onder de auto weg, een bocht, een recht stuk. Links en rechts is die dif­fuse zwarte ruimte van het vlakke land in een diep duis­tere nacht. De ster­ren­hemel bli­jft onbe­weeglijk ter­wi­jl de auto zijn rit voortzet.
Esther Polak ver­loor haar moed­er toen ze 12 jaar oud was. Het gezin was met elka­ar aan het wan­de­len tij­dens een vakantie op een eiland. Heer­lijk onschuldig vakantieplezi­er. De moed­er werd aan­gere­den door een auto en over­leed. Nu rijdt Polak met de man die het ongeluk veroorza­ak­te de weg van toen. Hun bei­der hart­slag is hoor­baar en geeft een onafwend­baar ritme aan deze tocht.
De film toont de weg en de ster­ren­hemel en het is alsof ik bij hen in de auto zit als een derde imag­i­naire pas­sagi­er. Ook in mijn lijft stapelt de span­ning zich op. Er wordt niet veel gespro­ken, onge­makke­lijk, wat zin­nen.

Pieter van de Wie­len lei­dt het inter­view in door meteen de kern van het werk Esther Polak en haar part­ner Ivar van Bekkum te benoe­men en in ver­band te bren­gen met dit ongeluk: hun werk gaat over de paden die je bewan­delt, de routes die mensen lopen, over beweg­ing, het gaat over deplekken waar je komt. Maar er is een plek die Polak zelf ver­meed, op een wad­denei­land, de plek waar haar moed­er veron­geluk­te.
Een onder­w­erp waar ze niet over kon prat­en. Hoe ver­meed je dat onder­w­erp?’ is zijn eerste vraag.
Hoe ver­mi­jdt je het om ergens over te spreken?
Esther Polak antwo­ordt: ik denk dat het heel natu­urlijk komt, omdat er vanaf dat ik 12 was een gevoel ron­dom dat moment ontstaat dat er niet over gespro­ken kan wor­den, dan groeit dat in je mee.

Het lief­st zou ik het hele gesprek hier uit­typen, zo’n mooi en helder gesprek vond er plaats over een gevoelig intiem onder­w­erp. Over de onmo­gelijkheid om er over te prat­en, over door zwi­j­gen ingekapselde pijn. Over hoe de pijn van ver­lies voelt, wat rouw is. hoe pijn langza­am ver­steent.
Het ongeluk gebeurde in 1974.
Dat is lang gelden maar dat maakt de onver­teer­bare steen van ver­dri­et eerder hard­er en grot­er dan zachter.
Er komt zo veel meer aan de orde. De sim­pele obser­vatie waarin Esther zich afvraagt hoe haar moed­er haar kinderen zo ver heeft gekre­gen dat ze wan­de­len leuk von­den. Kinderen houden meestal niet van wan­de­len. Hoe het gezin verder leefde met een idee van onrecht en schuld. Esther Polak realiseert zich dat iedere jaardag’ van het over­li­j­den van haar moed­er ook voor die andere man een pijn­lijke dag moet zijn. Over dader­schap. Nie­mand gaat op pad met de inten­tie een ongeluk te veroorza­k­en. Er groeit een behoefte om zich los te mak­en van de fram­ing van schuld en boete. Polak vertelt over kleine oefenin­gen in ver­zoen­ing, over haar do it your­self kit’ in ver­zoen­ing.

Het is een ver­bi­jsterend sim­pele film. Het donker, het zwart dat je omringt. Vol­gens Polak is er het kunst­werk en het ver­haal. Vol­gens haar hoef je het alle­maal niet te weten want als je het niet weet, kun je er van alles in gaan zien, je eigen inter­pre­tatie mak­en
Ja, dat is waar, die open­heid lei­dt tot aller­lei inter­pre­taties. Som­mige mensen ervo­eren het als een oefen­ing in autori­j­den. Maar ik had het Nooit meer slapen’ gesprek geho­ord en zat op de achter­bank, achter de man man die het ongeluk had veroorza­akt, achter Polak die samen met hem op weg was naar die beladen plek, voor het eerst in haar lev­en, de plek, waar haar moed­er was aan­gere­den ter­wi­jl zij er bij was. Dat is indrin­gen­der dan het enkel het gevoel dat je in een auto rijdt. Het hele gesprek is niet perse nodig, maar gewoon de infor­matie over de kern van deze route brengt alle onder­w­er­pen die in het gesprek bespro­ken wor­den al naar boven. Dan kun je daar je eigen gedacht­en verder over lat­en gaan.

Een ver­keer­songeluk is een moment van beweg­ing, twee routes die elka­ar kruisen. En zo leek het het of al haar werk over beweg­in­gen en routes zijn oor­sprong vond in het eiland waar je vooral niet naar toe gaat.

https://​www​.npo​ra​dio1​.nl/​nooit…