Img 0486

Een bezoek aan Israel kan alleen maar ver­war­rend zijn. Dat was de enige een­duidi­ge con­clusie die ik kon trekken na mijn deel­name aan een cura­toren­reis met Ronit Eden als begelei­der. Iedere ont­moet­ing opende een weer een nieuw en ander vergezicht, over iemands geschiede­nis en afkomst en de con­se­quen­ties daar­van. In vri­jwel ieder kunst­werk is de rode grond zicht­baar of onzicht­baar aan­wezig. De aarde is niet van iedereen, zoals we zo graag zouden willen geloven. De con­flicten over wie waar mag wonen, van wie is en vooral ook was de grond?, wie heeft het recht om waar te wonen?, ze lijken ono­plos­baar. Duidelijk is dat ondanks de onver­zoen­lijke opstelling van de rechtse regering de kun­ste­naars de sit­u­atie juist willen onder­zoeken en bloot­leggen. Zij zijn de ont­vanke­lijke per­so­n­en die mid­dels hun werk de com­plex­iteit van dit land te lat­en zien.

Israel is een land van gren­zen en bar­rières. Israel legt de Palesti­j­nen voort­durend restric­ties op en voor Israëliërs zijn 24 Ara­bis­che lan­den een ver­bo­den gebied. Deze lan­den erken­nen de staat Israel niet. En wat ik me eerder niet realiseerde is dat daarmee zijn veel Israëliërs zijn afgesne­den van hun land van herkomst, want hun grootoud­ers komen bijvoor­beeld uit Irak, Iran, Marokko of Egypte. Het ver­haal van de groep Joden uit Ara­bis­che lan­den wordt ook amper verteld in Israel.

Yael Serlin

De grootoud­ers van kun­ste­naar Yael Ser­lin groei­den op in het zuiden van Marokko, het Atlas­ge­bied waar Berbers de eerste taal is. Yael gaat op zoek naar haar fam­i­lie geschiede­nis door de ver­halen van haar groot­moed­er visueel te mak­en. Daar­voor gebruikt ze foto’s die ze aantrof in het archief van het Zion­is­tisch insti­tu­ut en ze ver­w­erkt de ver­halen in prachtige tekenin­gen. Zo maakt ze het lev­en zicht­baar van een meis­je dat op 13 jarige leefti­jd wordt uit­ge­huwelijkt en als jong vol­wassene met haar fam­i­lie naar Israel vertrekt. 

Yael groei­de op bij seculiere oud­ers maar bekeerde zich tot het geloof tij­dens haar dien­st­ti­jd. Nu geeft ze les aan een ortho­doxe kun­stschool en is lid van een groep religieuze vrouwen in de kunst­wereld. Bij­na alle stu­den­ten van de ortho­doxe school zijn jong getrouwde vrouwen met kinderen die alsnog besluiten een kun­sto­plei­d­ing te gaan doen. Yael respecteert de gren­zen die het geloof haar oplegt en tegelijk­er­ti­jd probeert ze de gren­zen uit: bijvoor­beeld in de video waarin vrouwen religieuze gebe­den uit­spreken die alleen aan man­nen zijn voor­be­houden. Het bewe­gen van een mond is bij­na ero­tisch, soms klinken de woor­den van het gebed zacht­jes, soms beweegt een mond zon­der dat de woor­den hoor­baar zijn. De gebe­den klinken als een mantra voor veran­der­ing. Toch kan de film niet zo maar in het open­baar getoond wor­den, dat zou een groot protest veroorza­k­en en de ortho­dox gelovige vrouwen zien het meer in het langza­am oprekken van de mogelijkhe­den.
Juist deze ortho­doxe vrouwen­groep zoekt de samen­werk­ing met Ara­bis­che vrouwen. In Haifa zagen we een ten­toon­stelling die het als resul­taat was van deze ont­moetin­gen. Om door te gaan, moet je dan ver­geten of juist herin­neren is een vraag die zij zich steeds opnieuw stellen.

opening tentoonstelling Haifa
Micha Ullman, Family House, No 840’ uit 2018

In het Her­zliya Muse­um of Con­tem­po­rary Art ligt de con­tour van twee huizen onder een kap’ als een bezw­er­ing in rode aarde op de grond: Two Fam­i­ly House, No 840’ uit 2018 van Micha Ull­man. Je mag er doorheen lopen, graag zelfs, want de kwets­baarheid van het werk valt samen met zijn beteke­nis. Het huis ligt ergens tussen Her­zliya en Ramat Has­jaron en dicht bij de grens met de West­bank. Het fam­i­liehuis wordt bedreigd door de oprukkende nieuw­bouw van de uit­di­jende ste­den maar het zou even­goed weggevaagd kun­nen wor­den door een rake­taan­val. Een huis, dat ieders veilige thuishaven zou moeten zijn, brengt in Israel alti­jd andere betekenis­sen op gang want ieder lap­je grond brengt con­flicten met zich mee.
Through the sand, Ull­man appears to be urg­ing us to study what it means to main­tain good neigh­bor­ly rela­tions and com­mon cour­tesy, which may enable peace­ful coex­is­tence and con­ti­nu­ity in this locale’ lees ik in de toelichting. 

Nurit Yarden, Holot Detention Center, 2015
Nurit Yarden, Kalandia Checkpoint, 2012

In dezelfde exposi­tie toont Nurit Yarden haar lex­i­con van foto’s. Het ziet er alle­maal heel alledaags uit, wat het ook is, hoo­gu­it een beet­je absurd. Maar de titels helpen je bij de inter­pre­tatie, het is een kijk­je achter de façade The lack of hier­ar­chy in my lex­i­con’ also mir­rors the par­al­lel and impos­si­ble exis­tence of the pri­vate every­day, the com­fort­able one that I, and a large part of this country’s cit­i­zens, expe­ri­ence and, in con­trast, the oppres­sion and injus­tice that can clear­ly be seen by any­one will­ing to look’. En die diepere lagen waarover nor­maal niet wordt gespro­ken zien we op de foto’s: het Holot Deten­tion Cen­ter met op de voor­grond sap­pige lap­pen vlees op een bar­be­cue, Kalandie Check­point met vrolijke vliegers aan een kort touwt­je die het sil­hou­ette van van een vlieg­tu­ig als vorm blijken te hebben, bloemkolen als een wegversper­ring, aller­lei details vertellen over de spec­i­fieke sit­u­atie in Israel.

Ella Littwitz, The Unknown Land of the South (2017)

Kun­ste­naar Ella Lit­twitz: As I see it, as long as the occu­pa­tion lasts, every action in every field of life has a polit­i­cal role in the con­flict. The land and the soil are the core of the con­flict and thus every­thing buried under it, metaphor­i­cal­ly and phys­i­cal­ly, is charged. This place was a cross­roads, every­body passed here in a cer­tain moment and left some­thing behind, if you dig deep enough in every ran­dom spot you will prob­a­bly find some­thing which will be impor­tant to some­one.’ *
Het idee dat de grond van iedereen is, dat de aarde ons allen toe­be­hoort is een utopis­che mythe in een realiteit van gren­zen bewaakt door hoge muren. Als gevolg van haar Israëlis­che nation­aliteit wordt Ella Lit­twitz de toe­gang geweigerd in 24 lan­den. The Unknown Land of the South (2017) is geïn­spireerd op het leg­en­darische Ter­ra Aus­tralis Incog­ni­ta, een land dat Ptole­maeus bedacht omdat hij het idee had dat de con­ti­nen­ten op het noordelijk hal­frond in even­wicht wer­den gehouden door een gelijke land­mas­sa in het zuiden,Een cirkel die bestaat uit vier­en­twintig taart­pun­ten — de lan­den waar iemand met een Israëlisch paspoort niet mag komen — en waar­van 17 taart­pun­ten gevuld zijn met zand dat uit dat land afkom­stig is. Voor zeven lan­den is dat (nog niet) gelukt. Een Franse kun­ste­naar nam grond mee uit Libanon, een Iraakse kun­ste­naar smokkelde aarde de grens over, wat niet zon­der risi­co is. The Unknown Land of the South’ ver­vangt een bit­tere realiteit door een utopis­che poëtis­che realiteit.

en werk van Yuval Yairi

In Israel verd­wi­jnt ieder cliché dat zich ooit in mijn hoofd had gen­esteld over wie daar woont. Mijn onwe­tend­heid werd pijn­lijk duidelijk. Zoveel posi­ties die in taal nauwelijks te vat­ten zijn, want woon­plek, afkomst en geloof spe­len allen een rol. Hoe kun je al die sub­tiele ver­schillen in taal duiden? De druzen spreken Ara­bisch maar zien zichzelf als een aparte groep want hun geloof is een eigen vari­ant van de Islam. Een Palesti­jn hecht aan deze naam omdat het ref­er­eert aan het land waar zij woon­den voor 1948. Een derde van de bevolk­ing in Jeruza­lem is moslim, Ara­bis­che Israëliërs hoorde ik, maar wie noemde hen zo? Ik wil er mijn vingers niet aan bran­den want ik heb nog maar zo’n klein stuk­je van de puzzel gezien. De eige­naar van de galerie In Jeruza­lem waar Ara­bis­che Moslim kun­ste­naars exposeren is Ara­bisch en Chris­ten.
In deze galerie zijn de tek­sten alleen in het Ara­bisch te lezen. In de Israëlis­che galeries zijn de tek­sten in drie tal­en, Hebreeuws, Engels en Ara­bisch, zij willen ook graag het Ara­bis­che sprek­ende pub­liek bereiken. Iedereen heeft een verleden dat met gren­zen te mak­en heeft, bijvoor­beeld als dien­st­plichtig sol­daat in het leg­er.
Kun­ste­naar Yuval Yairi ver­li­et het leg­er met veel morele vra­gen en creëerde een figu­ur die hij de Sur­vey­or noemde, iemand die zijn ver­haal kon vertellen. Op zijn stu­dio heeft hij een verza­mel­ing van 600 kogels en nu werkt hij aan een strip om zijn ver­haal te vertellen. 

Yaakov Israel fotografeert al 10 jaar lang de Palesti­jnse dor­pen, neu­traal, zon­der bewi­js van bezetting en buitensluiten. Soms zie je een stuk­je van de muur. Vaak zie je prikkel­draad maar het is niet sim­pel om een inter­pre­tatie te geven. De foto’s willen niet meer of min­der dan getu­igen van de situatie.

Samah Shihadi, The Way Home, 2019 (detail)

The Way Home’ is de titel van de Palesti­jnse kun­ste­naar Samah Shi­ha­di. Haar hyper­re­al­is­tis­che werk doet me denken aan de tekenin­gen van Gun­nel Wåhlstrand die vorig jaar in Muse­um Boi­j­mans te zien waren. Haar werk zag ik in de Kib­butz Hazorea (In het Islam­ic arts mag­a­zine wordt ze Arab mus­lim genoemd) Samah Shi­ha­di werd geboren in 1987 in het Palesti­jnse dorp Sha’ab en woont en werkt nu Haifa, de mul­ti­cul­turele stad van Israel. Ze vertelt het ver­haal over haar lev­en. Ik deed niets ver­keerd, toch heb ik de gevol­gen van het verleden. This is our sto­ry. It is mu auto­bi­og­ra­phy but every­one can Con­nect with it.” In 1948 (the Nak­ba) werd haar fam­i­lie ged­won­gen om hun huis het dorp Mi’ar te ver­lat­en en de aan­vanke­lijk tijdelijke ver­huiz­ing bleek 20 jaar te duren. De regering van Israel nam het dorp in bez­it, verni­etigde het en op de ruïnes ontstond een nieuw Joods dorp. Even verderop kwam het nieuwe huis van haar oud­ers. We gaan alti­jd weer terug naar de plek van ons huis en dorp, voor we ver­jaagd wer­den. We kun­nen het land niet ver­geten. We houden een pick­nick in de prachtige pas­torale omgev­ing. We gaan er naar toe, om er te zit­ten, te kijken, te geni­eten.’ Het is een zachte ten­toon­stelling van real­is­tis­che tekenin­gen. Ik ver­tel mijn ver­haal op een niet agressieve manier. Het teke­nen biedt me de kans om alles langza­am en zorgvuldig te onder­zoeken. Tijd en geduld zijn onderde­len van het werk. Wit­ness­ing, as being there.’ Een huis, een open veld, stoe­len, een matras, een leun­stoel en een sabra-plant bedekt, bescher­md tegen het stof. Haar verbin­te­nis met de plaats en de herin­ner­ing aan thuis vor­men de kern van deze tentoonstelling.

Write down!
I am an Arab.
(…)
My adress:
I am from a for­got­ten aban­doned vil­lage
Its street name­less.
All its men in the fields and quar­ries
Does it make you rage?
Write it down!
I am an Arab.
Mah­moud Dar­wish, ID card, 1963

De kun­ste­naars zijn dege­nen die verbind­ing zoeken, maar hun posi­tie is kwets­baar. De Volk­skrant pub­liceerde erover op 6 april 2019 onder de kop: Kri­tis­che kun­ste­naar in Israel gezien als verrader.’**

En Ella Lit­twitz schreef me: Yes, it shows that the dis­cus­sion must stay open and thus, although boy­cotts are a pow­er­ful impor­tant tool, when it comes to cul­ture an edu­ca­tion it is dev­as­tat­ing. After spend­ing sev­er­al years liv­ing in Europe, I feel that we, as Israeli artists, are fac­ing some­times boy­cott from out­side but also from inside. These are impor­tant mat­ters for me.’
Tegelijk open ik op zater­dag mijn mail en ont­vang een uitn­odig­ing voor de ten­toon­stelling Café Dis­ori­ent In Han­dala City van de Palesti­jnse Susan Khalil Yusef: De beeldende werken zijn geïn­spireerd door mate­ri­aal uit het archief maar ook door bizarre ervarin­gen gedurende tij­den in mijn lev­en waarin ik als Palesti­jn geen recht had op een verbli­jfsver­gun­ning en hier­door terechtk­wam in ongure sit­u­aties in Ned­er­land en Duitsland.’ 


*https://​www​.huck​mag​.com/​a​rt-an…
** De Volk­skrant, 6 april 2019 Sacha Kester: Kri­tis­che kun­ste­naar in Israel gezien als verrader’